عبارت همفرگشتی1 برای توصیف وضعیتی استفاده میشود که در آن دو (یا چند) گونه به طور متقابل بر روی فرگشت یکدیگر اثر میگذارند. در نتیجه، مثلاً تغییری فرگشتی در ریختشناسیِ یک گیاه، ممکن است بر ریختشناسی جاندار گیاهخواری که از آن گیاه تغذیه میکند تاثیر بگذارد، که در عوض ممکن است بر فرگشت گیاه تاثیر بگذارد، که آن هم ممکن است بر فرگشت گیاهخوار تاثیر بگذارد... و همینطور الی آخر.
وقتی گونههای مختلف تعاملِ بومشناختیِ نزدیکی با یکدیگر دارند احتمال وقوع همفرگشتی بیشتر است. این روابط بومشناختی شامل این موارد میشود:
۱) شکارچی/شکار2 و انگل/میزبان3
۲) گونههای رقیب4
۳) گونههای همیار5
موارد بسیاری از همفرگشتی را میتوان بین گیاهان و حشرات یافت. برای مثال، گیاهان و جاندارانی که برایشان گردهافشانی میکنند آنقدر بر هم متّکی هستند و رابطهشان گاهی آنقدر انحصاری است، که زیستشناسان دلایل قانعکنندهای دارند تا به این نتیجه برسند که «جور بودن» این دو، نتیجهٔ یک فرایند همفرگشتی است.
عکس اقاقیا از Steve Prchal و Sonoran Arthropod Studies Institute.
مثالی دیگر به گونههای اقاقیا6 در آمریکای مرکزی مربوط میشود که تیغهایی توخالی دارند و روزنههایی پایین برگشان که شهد ترشح میکند. این تیغهای توخالی محل انحصاری لانهسازیِ برخی گونههای مورچه است که این شهد را مینوشند. ولی مورچهها فقط از گیاه بهره نمیبرند -آنها همچنین از گیاه اقاقیای خود در مقابل گیاهخواران دفاع میکنند.
احتمالاً این سیستم محصول همفرگشتی است: تیغهای توخالی و روزنههای شهد در گیاهان فرگشت نمییافت، مگر اینکه فرگشت آنها تحت تاثیر مورچهها قرار گرفته باشد؛ و رفتارهای دفاعی در مقابل گیاهخواران در مورچهها فرگشت نمییافت، مگر اینکه فرگشت آنها تحت تاثیر گیاهان قرار گرفته باشد.